Morte no esquecemento

Se xa foi pouco intelixente a decisión de pasar estas datas nun país no que é inverno, o foi moito menos facelo nun país de tradición tan cristiá coma consumista. Forzado polas circunstancias laborais, no medio de atracóns de comida, comentarios prefabricados e pomposas vestimentas, aínda é posible manter algunha conversa alternativa entre o cinismo dos fastos do Nadal.

É raro falar da morte nesta época do ano a non ser que te atopes con ela ou cun existencialista consumado. Pois ben, dado que a morte non é moi faladora, é neste último caso que colixes que a vida humana ten sentido somentes cando "existe" e que máis aló do seu punto e final non hai nada. Podemos morrer físicamente, como individuos, anque a nosa carga xenética continúe intacta a través dos nosos fillos e fillas. Pero a morte definitiva, e quizáis para algúns a máis terrible, é cando morre a derradeira persoa que coñecía algunha pequena parte de nós. Deste xeito, e dunha forma un chisco romántica, pódese dicir que acompañamos na súa morte ao noso derradeiro ser amado.

Máis tendentes á inmortalidade son os artistas, que permanecen incólumes ao paso do tempo a través das súas obras; obras que miras, lees ou escoitas e que é como mirar, leer ou escoitar un pedaciño do ser das persoas que as crearon. Obras coma esta pequena perla en forma de poema de Ángel González:

Eu sei que existo
porque ti me imaxinas.
Son alto porque ti me crees
alto, e limpo porque ti me miras
con bos ollos,
con mirada limpa.
O teu pensamento faime
intelixente, e na túa sinxela
tenrura, eu son tamén sinxelo
e bondadoso.
Pero se ti me esqueces
quedarei morto sen que ninguén
o saiba. Verán viva
a miña carne, pero será outro home
-escuro, torpe, malo- o que a habita...

E despois de todo isto, se alguén segue desexando unha sinceira felicitación para o 2010, o único que podo dicirlle é que, canto menos en vida, non morra no esquecemento.

As veas abertas da América Latina

Tras esta longa noite de pedra no caderno de bitacora quero recuperar a b-normalidade cun retallo do libro que ocupa ultimamente a miña mesiña de noite. Trátase dun coñecido ensaio do autor uruguaio Eduardo Galeano publicado xa vai uns cantos aniños (1971). Porén, a universalidade do libro fica en rareza para a gran maioría da sociedade europea e norteamericana, ignorantes dos escuros entresixos das súas historias coa de America Latina, dende a súa colonización ata a época contemporánea. Un libro imprescindible para comprender a realidade de 580 millóns de almas.

" (...) Non sucede o mesmo, en cambio, co consumo de coca, que non naceu cos españois; xa existía en tempos dos incas. A coca distribuíase, non obstante, con mesura; o goberno incaico monopolizábaa e só permitía o seu uso con fins rituais ou para o duro traballo nas minas. Os españois estimularon agudamente o consumo de coca. Era un espléndido negocio. No século XVI gastábase tanto, en Potosí, en roupa europea para os opresores como en coca para os oprimidos. Catrocentos mercadores españois vivían, no Cuzco, do tráfico de coca; nas minas de prata de Potosí entraban anualmente cen mil cestos, cun millón de quilos de follas de coca. A Igrexa extraía impostos á droga. O inca Garcilaso de la Vega dinos, nos seus "comentarios reais", que a maior parte da renda do bispo e dos cóengos e demais ministros da igrexa de Cuzco proviña dos décimos sobre a coca, e que o transporte e a venda deste produto enriquecía a moitos españois. Coas escasas moedas que obtiñan a cambio do seu traballo, os indios compraban follas de coca en lugar de comida: mastigándoas, podían soportar mellor, ao prezo de abreviar a súa propia vida, as mortais tarefas impostas. Ademais da coca, os indíxenas consumían augardente, e os seus propietarios queixábanse da propagación dos vicios maléficos. A esta altura do século vinte, os indíxenas de Potosí continúan mastigando coca para matar a fame e matarse e seguen queimándose as tripas con alcohol puro. Son as estériles revanchas dos condenados."